Xin mời đọc:

“Lời giới thiệu

‘Giáo dục và Hòa bình’ là một trong những cuốn sách quan trọng nhất của Maria Montessori. Nó minh chứng rằng giáo dục không chỉ liên quan đến môt sự thụ đắc về tri thức hay các kỹ năng học tập. Nó còn liên quan đến sự phát triển khả năng chung sống của con người trong sự hòa hợp và đoàn kết.

Maria Montessori không chỉ có một sự thấu hiểu sâu sắc về phương cách mà thông qua đó trẻ em phát triển năng lực tự nhiên của chúng, không chỉ thế bà còn có một niềm tin thâm sâu rằng sống chung với nhau cũng đòi hỏi một quá trình học tập. Bà biết rằng hòa bình không chỉ đơn thuần là sự vắng bóng chiến tranh và chắc chắn cũng không phải là sự vắng mặt của xung đột. Lúc nào chúng ta cũng đang sống với các cuộc xung đột. Và trẻ em cũng thế, hòa bình là khả năng đối diện với các xung đột, khắc phục những sự khác biệt, và tiếp tục đi tới.

Hòa bình là khả năng tự do khỏi sự sợ hãi. Cuộc sống của chúng ta thường bị thống trị bởi nỗi lo sợ về tương lai, lo sợ kẻ khác, lo sợ vì không biết, lo sợ gặp phải người nào đó mà mình không hiểu được. Do đó, sự sợ hãi đang làm phát sinh nhiều sự bất an và thiếu tự tin.

Có một sáo ngữ khác cho rằng giáo dục là một công cụ hữu hiệu để xây dựng hòa bình. Tôi không đồng ý. Nếu chúng ta nhìn lại lịch sử, chúng ta thấy rằng nhiều quốc gia có nền giáo dục rất cao cũng đã gây ra những chiến tranh tàn khốc nhất trong lịch sử con người, như các nước: Đức, Nhật, Mỹ và nhiều nước khác. Ở Phi châu, một trong những cuộc xung đột tồi tệ nhất đã xảy ra ở Rwanda. Rwanda đã là và vẫn là một trong những nước có nền giáo dục tốt nhất trên lục địa này. Tôi có thể kể thêm nhiều ví dụ khác. Lebanon là một quốc gia có nền giáo dục tốt nhất ở Trung Đông. Palestine và Do Thái hẳn không phải là nước của những kẻ thất học. Do đó mối liên hệ giữa giáo dục và hòa bình không phải là cái gì mà chúng ta nên chấp nhận là điều hiển nhiên.

Một lượng lớn về thời gian, tài nguyên và năng lượng được dành để dạy con người ta về chiến tranh. Có nhiều nguồn lực được dành cho các học viện quân sự hơn là cho các học viện về hòa bình, mặc dù hòa bình cũng là chuyện khó để học tập như chiến tranh vậy. Tất cả chúng ta đều biết rằng, ngay trong gia đình của mình, sống hài hòa với nhau không phải là một việc dễ. Nó đòi hỏi thời gian, kinh nghiệm, sự cố gắng và cả đời chúng ta luôn phải học tập về điều này. Vậy mà tôi không thấy có nhiều trường đại học chuyên nghiên cứu về hòa bình trên thế giới. Nhưng tôi lại biết có nhiều đại học chuyên nghiên cứu về chiến tranh hay về những cấp độ khác nhau của chiến tranh.

Đúng ra điều này có nghĩa là hòa bình đòi hỏi phải có sự giáo dục, nhưng không phải bất kỳ loại giáo dục nào. Nói đến đây, thì chúng ta phải nói đến cái thông điệp của Montessori. Nền tảng của triết lý Montessori là gì? Ý tưởng chính yếu của nó là sự TÔN TRỌNG: tôn trọng trẻ thơ, trân trọng tính đặc trưng và nhân cách độc đáo của trẻ, và tuyệt đối tôn trọng tất cả những sự khác biệt. Đó là nền tảng để xây dựng nên một mối tương quan mang tính hòa bình. Nếu bạn tôn trọng người khác và bạn biết rằng người khác cũng đang tôn trọng bạn, thì bạn không lo sợ và bạn không cảm thấy cần phải tự vệ chống lại một sự gây hấn nào vốn thường nảy sinh từ óc tưởng tượng.

Trên hết, Montessori không phải là một triết lý căn cứ trên sách vở, nó là một sự thực hành. Nó có nghĩa rằng bằng cách quan sát trẻ thơ, chúng ta khám phá ra được các giá trị của hòa bình và sự hài hòa mà người lớn chúng ta đa phần đã quên đi. Nếu chúng ta cẩn thận quan sát đứa trẻ trong thời kỳ đầu tiên của cuộc đời nó, chúng ta nghiệm được rằng mối quan hệ giữa trẻ thơ với kẻ khác tự nhiên được đánh dấu bởi óc tò mò và sự bình yên. Sự hung hăng không phải là một phần của phản ứng tự nhiên ở trẻ. Không có nỗi lo sợ ở đó. Ý thức về sự khác biệt gây ra óc tò mò hơn là sợ hãi. Trẻ em không có thành kiến về chủng tộc, chúng không sợ những sự khác biệt. Thế giới hiện hữu để chúng khám phá. Khi gặp gỡ một con người khác vốn biểu hiện những sự khác biệt - dù là về thể chất, ngôn ngữ, hay là điều gì khác - và khi được thúc đẩy bởi óc tò mò, bạn đã ở trong một mối tương quan dẫn đưa đến sự hòa hợp.

Đứa trẻ lớn lên trong một môi trường Montessori được thúc đẩy bởi cái nhu cầu khám phá thế giới. Bởi vì thế giới mang đến một cái gì khác hơn cho đứa trẻ, chứ không phải vì thế giới là một cái gì đó để thống trị, để kiểm soát hay để tự vệ chống trả. Và còn bởi vì nó là nơi mà đứa trẻ sẽ hoàn toàn sống ở đó.

Tất cả trẻ em, tất cả thanh thiếu niên là những người yêu hòa bình, nhưng đa số chúng lại không biết cách nào để thể hiện. Xây dựng hòa bình là một việc khó khăn cần sự gắng sức để thực hiện. Không phải là một chuyện dễ. Không phải là chuyện ca hát về tình thương và hòa bình. Điều đó có nghĩa là ta biết ngồi xuống với kẻ khác, công nhận những khó khăn của họ, những vấn đề của chính họ. Hòa bình không những đòi hỏi một mối quan hệ có cảm xúc. Nó còn đòi hỏi một sự thay đổi mang tính xã hội vốn sẽ cho phép người ta cảm nhận được rằng của cải của thế giới có thể được chia sẻ một cách tốt đẹp hơn so với ngày nay.

Trẻ em có một ý thức tự nhiên về sự công bình và một phần trong triết lý rất căn bản của Montessori là để biến cái ý thức ấy thành một đời sống mang tính xã hội đích thực.

Đây là một hành trình gian nan. Nó khởi đầu với cái bản chất của trẻ thơ, kế đến là có một nỗ lực để nhận biết và rồi một ước muốn để thực hiện. Làm sao cho con người ta sống chung được với nhau là một sự phấn đấu, một sự tranh đấu cho hòa bình. Chúng ta phải giúp trẻ em của chúng ta nhận thức về điều đó. Nếu chúng dấn thân vào cái quá trình đó, chúng sẽ có một cuộc sống thường là bực bội bởi vì không phải lúc nào mọi việc cũng sẽ suôn sẻ. Chúng sẽ có một cuộc đời đòi hỏi chúng phải cố gắng và hy sinh.

Thực hành sự hòa bình đòi hỏi chúng ta thay đổi tư duy của mình về người khác. Chúng ta phải ngừng xem phần còn lại của thế giới như là những kẻ có tiềm năng thù địch và đơn giản nhận biết rằng phần còn lại của thế giới có thể là những kẻ có tiềm năng bạn bè. Điều này không phải là khó, nhưng nó không tự nhiên xảy ra.

Sự thay đổi phải xảy ra ở trong mỗi quốc gia, mỗi trường học, mỗi gia đình. Chính vì vậy mà tôi tin rằng vai trò của một nền giáo dục đích đáng cho hòa bình trên hết là để thay đổi cái não trạng của người lớn, hoặc là những kẻ sẽ trở thành người lớn, theo cái nghĩa, không những họ có đầu óc thông thoáng chấp nhận người khác mà họ còn nhìn thấy những sự khác biệt nhưng là một điểm cộng, một cách để có thêm được một cái nhìn cởi mở hơn về con người.

Chúng ta phải chấp nhận cái thực tế rằng hòa bình đòi hỏi nhiều nỗ lực. Hòa bình cần đến một đường lối khác. Hòa bình cần đến một thế hệ trẻ em mới vốn sẽ phát triển được cái năng lực tôn trọng và đoàn kết tự nhiên của chúng. Cuốn sách “Giáo dục và Hòa bình” của Maria Montessori cung cấp một nền tảng vững chắc, giúp chúng ta trao cho thế hệ tương lai một cơ hội như thế.

Trẻ em của chúng ta, khi được giáo dục theo một đường lối như vậy sẽ được trang bị tốt hơn chúng ta, để có thể hiểu được điều đó, và chúng ta cần phải tin tưởng các em. Khi đọc cuốn sách này, chúng ta hiểu rằng nền hòa bình tương lai sẽ không phải là cái gì mà chúng ta làm ngày hôm nay trong tư cách những kẻ đi xây dựng hòa bình, mà nền hòa bình đó sẽ là cái gì mà chúng ta làm ngày hôm nay trong tư cách là những nhà giáo dục của trẻ em, những người sẽ hoàn thành được điều mà chúng ta đã không thể làm được. Hãy tin vào con trẻ của chúng ta. Hãy tin rằng bản chất con người vốn dĩ là để sống chung với nhau. Điều này sẽ xảy ra. Tôi tin tưởng như vậy.

André Roberfroid

Đại sứ Thiện chí  (Association Montessori Internationale (AMI)

Nguyên Chủ tịch AMI (2008-2015)

Nguyên Phó Giám đốc UNICEF

Trích dẫn:

“Lời Bạt

Trong tình hình căng thẳng tại Châu Á,  nhất là trong khu vực Ấn độ - Thái bình dương, đặc biệt trong thập kỷ thứ 2 của thế kỷ 21 này, dịch và xuất bản một cuốn sách về “giáo dục vì hòa bình” có lẽ sẽ được xem là không đúng điệu, không hợp thời vì gần đây, đâu đâu người ta cũng nói để việc vủ trang, gia tăng ngân sách quân sự, quốc phòng để chuẩn bị cho một cuộc chiến có thể xảy ra trên không hoặc dưới biển, nếu thiếu sự cảnh giác cao độ!

Nhưng đến bao giờ? Đến bao giờ thì con người mới thực sự bắt đầu xúc tiến quá trình giáo dục nhằm đào tạo những con người có khả năng công nhận sự khác biệt và nền công lí đúng nghĩa cho tất cả mọi người, thay vì vẫn ép mình và ép người đi theo cái khuôn khổ đã lỗi thời cần phải đào thải để thay thể bằng những hình thức tiến bộ mới dựa trên nền tảng của những giá trị phổ quát của thế giới?

Nếu chúng ta tin ở tiềm năng phát triển của trẻ thơ trong một môi trường giáo dục đúng đắn, nền hoa bình mong ước vẫn là điều khả thi. Từ đây, loài người  không thể tiếp tục trường tồn với cái quan điểm của dân tộc chủ nghĩa. Tất cả sinh vật nói chung và con người nói riêng trên hành tinh này  đều phụ thuộc lẫn nhau, dù muốn hay không, đều được liên kết với nhau trong mối tương tác sống động không thể phủ định. Hành động riêng lẻ vì lợi ích riêng của chỉ riêng một dân tộc hay một quốc gia  không còn là thích  đáng. Như Thomas Merton đã nói, “Không ai là một hòn đảo”.  Do đó, hoặc loài người  sẽ hoàn toàn bị hủy diệt nếu chỉ quan tâm đến quyền lợi duy nhất của một quốc gia hay của một tập thể con người nào đó, hoặc con người sẽ tiếp tục trường tồn, thăng tiến  như môt loài chủ yếu của hành tinh này, nếu ý thức về một cộng đồng nhân loại là kim chỉ nam cho mọi quyết định và hành động của con người.

Ý thức này chỉ có thể được vun trồng và nuôi dưỡng một cách tốt đẹp từ tuổi ấu thơ, khi nào trẻ thơ được tôn trọng và có được cơ hội phát triển trong một môi trường giáo dục nhân bản và tự nhiên mà Maria Montessori đã đề xuất và cổ vũ. Nếu ta không bắt đầu thì đến khi nào hòa bình giữa loài người mới có thể thành hiện thực?

Cuốn sách này được thực hiện với niềm tin hoàn toàn ở trẻ thơ, là cha mẹ của con người, là kẻ có thể đem đến một bộ mặt tinh khôi, tốt đẹp và là một niềm hy vọng về hòa bình đích thực cho loài người.

Bản dịch được dành tặng cho tất cả trẻ em của Việt Nam và toàn thế giới nói chung…

Nghiêm Phương Mai, Tháng 6, 2018”